Bilişim ve Ticaret Hukuku · 9 dk okuma

Yazılım ve Yapay Zekâ “Ürün” Sayılırsa Ayıptan Kim Sorumlu?

Yazılım ayıplı çıkarsa kim sorumlu? İngiltere Hukuk Komisyonu CP 279 önerileri ile TKHK m.3/h, m.8, m.11, m.12; TBK m.219, m.227, m.231; 7223 s.K. m.3, m.6, m.11, m.21 karşılaştırması.

Tüketici olarak satın aldığınız bir uygulama, Türk tüketici hukukunda “mal” tanımına giren yazılımlardandır ve ayıplı çıkarsa seçimlik haklarınız vardır. İngiltere ise yazılımı ve yapay zekâ sistemlerini ürün sorumluluğu rejimine alıp almamayı ancak şimdi tartışmaya açtı.

Bu iki cümle arasındaki fark, “yazılım soyut bir şeydir, ayıp hükümleri ona uymaz” diye düşünenler için bir uyarıdır. Ancak tablonun öbür yarısı da var: bir yazılım bir kişiye ya da bir eşyaya zarar verdiğinde devreye giren üretici sorumluluğu kanunu, yazılımı adıyla anmıyor. Bu yazı iki rejimi yan yana koyuyor ve İngiltere'deki önerilerin bize hangi soruları sordurduğunu gösteriyor.

İngiltere'de ne öneriliyor?

İngiltere ve Galler Hukuk Komisyonu, 8 Ekim 2026'da “Product Liability” başlıklı 279 sayılı istişare belgesini yayımladı. Belge, İngiliz ürün sorumluluğu rejimini (belgede “CPA” olarak anılan kanunu) inceliyor ve İngiltere ile Galler hukukuna uygulanıyor. Görüşler 14 Ocak 2027'ye kadar alınıyor; Komisyon ardından nihai önerilerini içeren bir rapor yayımlayacak; öneriler Parlamentoya sunulacak ve yasa çıkarılıp çıkarılmayacağına hükümet karar verecek. Yani aşağıda anlatılanların hiçbiri bugün yürürlükte değil, hepsi geçici öneridir.

Önerilerin çekirdeği şu: ürün tanımı, nasıl sunulursa sunulsun yazılımı kapsayacak şekilde genişletilsin; buna buluttan ya da internetten indirilen yazılım ve hizmet olarak sunulan yazılım (SaaS) da dahil olsun (Soru 1). Aynı genişletme yapay zekâ sistemleri için de öneriliyor; Komisyon ayrıca yapay zekâ modellerinin sistemden ayrı, kendi başına ürün sayılıp sayılmaması gerektiğini soruyor (Soru 2). Sosyal medya ve diğer çevrim içi platformların tasarım bileşenleri de ürün sayılsın deniyor (Soru 6).

Bir ayrımı baştan koymak gerekir. İngiliz ürün sorumluluğu rejimindeki “kusur” (defect), ürünün kişilerin genel olarak beklemeye hakkı olduğu güvenliği sağlamamasıdır. Bu, sözleşmeye aykırılığı esas alan Türk ayıp kavramıyla aynı şey değildir. İstişare belgesi de alıcıların dijital içerik konusundaki sözleşmesel korumasının ayrı bir kanunla (Consumer Rights Act 2015) zaten düzenlendiğini, ama bu korumanın yalnız ürünü satın alanla sınırlı kaldığını hatırlatıyor (para. 1.41).

Türk hukukunda yazılım zaten “mal” mı?

Tüketici işlemleri bakımından evet. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun malı şöyle tanımlıyor:

“Alışverişe konu olan; taşınır eşya, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallar ile elektronik ortamda kullanılmak üzere hazırlanan yazılım, ses, görüntü ve benzeri her türlü gayri maddi malları” (m.3/h).

Kanun hizmeti de ayrıca tanımlar: bir ücret veya menfaat karşılığında yapılan ya da yapılması taahhüt edilen mal sağlama dışındaki her türlü tüketici işleminin konusu (m.3/d). Abonelikle kullanılan bir yazılımın somut sözleşmede mal mı hizmet mi sayılacağı ayrıca değerlendirilir; ama iki ihtimalde de kanunun ayıp rejimi vardır. Ayıplı mal için m.8, ayıplı hizmet için m.13 uygulanır.

İngiltere'nin şimdi tartıştığı “yazılım ürün müdür?” sorusunun tüketici sözleşmeleri bakımından bizdeki karşılığı, böylece kanun metninde cevaplanmış durumdadır. Bu, yazılım hakkında açılacak her uyuşmazlığın kolay olacağı anlamına gelmez; ama “soyut olduğu için ayıp hükümleri uygulanmaz” düşüncesinin tüketici işlemlerinde dayanağı yoktur.

Yazılım ne zaman “ayıplı” sayılır?

6502 m.8'e göre ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında kararlaştırılan örnek ya da modele uymayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Kanun bunun yanında, ambalajında, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerden birini taşımayan malı da ayıplı sayar (m.8/2).

Bu ikinci fıkra yazılım için özellikle önemlidir. Bir uygulamanın internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan bir özelliği taşımaması, bu fıkra kapsamında ayıp sebebi olabilir. Ayıplı hizmet tanımı da aynı mantıkla kurulmuştur: sağlayıcının bildirdiği, internet portalında veya reklamlarında yer alan özellikleri taşımayan hizmet ayıplıdır (m.13/2).

Tüketici işlemi dışında kalan satışlarda Türk Borçlar Kanunu devreye girer. Satıcı, bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmamasından ve değeri ya da beklenen faydayı ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıplardan sorumludur; “bu ayıpların varlığını bilmese bile” (TBK m.219). Ancak TBK satış sözleşmesini, satılanın zilyetlik ve mülkiyetinin devri borcu üzerine kurar (m.207). Yazılım çoğu zaman mülkiyeti devredilmeden, kullanım lisansıyla verildiği için, ilişkinin bu tanıma girip girmediği her sözleşmede ayrıca sorulur. Tüketici işlemi dışında kalan satışlarda alıcı, TBK m.223'teki gözden geçirme ve bildirim külfetini de taşır.

Ayıplı yazılım için hangi haklar var ve kime karşı?

Tüketici, malın ayıplı olduğu anlaşılınca dört seçimlik haktan birini kullanır: sözleşmeden dönme, ayıp oranında indirim, aşırı bir masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım ya da imkân varsa ayıpsız misli ile değiştirme (6502 m.11/1). Bu hakların ikisi, ücretsiz onarım ve değiştirme, yalnız satıcıya değil üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir ve bu konuda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur (m.11/2). Seçimlik hakla birlikte TBK hükümlerine göre tazminat da istenebilir (m.11/6). TBK m.227 tüketici dışı satışlar için benzer dört hakkı sayar.

Burada az bilinen bir ayrıntı var: kanun, üretici veya ithalatçının, ayıbın malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra doğduğunu ispat ederse sorumlu tutulmayacağını söyler (m.11/2, son cümle). Sürekli güncellenen bir yazılımda “ayıp ne zaman doğdu?” sorusu bu yüzden belirleyici olabilir. İngiltere'deki önerilerin en dikkat çekici kısmı da tam bu soruya, güncellemelere ilişkin.

Süre bakımından tüketici işlemlerinde ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; ayıplı hizmette süre ifadan başlar (6502 m.12, m.16). TBK'da da satılanın devrinden itibaren iki yıllık süre öngörülür (m.231). Üç düzenlemede de ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse kısa süreden yararlanılamaz.

Yazılım bir kişiye ya da eşyaya zarar verirse: 7223 sayılı Kanun

Ayıp rejimi alıcıyı korur. Peki yazılım, sözleşme ilişkisi olmayan birine ya da alıcının başka bir eşyasına zarar verirse? Bu alan 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'nun ürün sorumluluğu hükümleridir ve İngiltere'deki tartışmanın asıl karşılığı burasıdır.

Kanunun kuralı kısadır: “Ürünün, bir kişiye veya bir mala zarar vermesi halinde, bu ürünün imalatçısı veya ithalatçısı zararı gidermekle yükümlüdür” (m.6/1). Zarar gören, zararı ve uygunsuzluk ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispat etmek zorundadır (m.6/2). Birden fazla imalatçı veya ithalatçı müteselsilen sorumludur (m.6/3) ve sorumluluğu kaldıran ya da azaltan sözleşme maddeleri hükümsüzdür (m.6/4).

Ancak kanunun ürün tanımı yazılımı anmıyor: ürün, “her türlü madde, müstahzar veya eşya”dır (m.3/s). Bir arabanın ya da tıbbi cihazın içine gömülü yazılım, bu eşyanın parçası olarak tartışılabilir. Tek başına indirilen ya da buluttan sunulan bir yazılımın veya yapay zekâ sisteminin bu tanıma girip girmediği ise kanun metninden okunamaz. İngiltere'nin önerisi, bu tartışmayı kanun koyucunun açıkça çözmesi gerektiği fikrine dayanıyor.

Bir de kavram farkı var. 7223 sayılı Kanun'daki sorumluluk “uygunsuzluk” üzerine kuruludur ve uygunsuzluk, ürünün ilgili teknik düzenlemeye veya genel ürün güvenliği mevzuatına uygun olmamasıdır (m.3/r). İngiliz önerileri ise kusuru, kişilerin beklemeye hakkı olduğu güvenlik düzeyi üzerinden tanımlıyor ve bu düzeyi belirlemek için yedi ilkeden oluşan bir liste öneriyor (Soru 28).

Zincirde kim sorumlu: iki rejimin benzer cevabı

İngiliz önerileri, ürünü geliştiren kişinin de “üretici” sayılmasını öneriyor (Soru 16). Yazılımda bu, kodu yazan ya da modeli eğiten kişinin doğrudan sorumluluk çemberine girmesi demektir. 7223 sayılı Kanun'da imalatçı, ürünü imal eden ya da tasarımını veya imalatını yaptırarak kendi adı veya markasıyla piyasaya arz eden kişidir (m.3/g).

İki rejimin dikkat çekici biçimde birleştiği bir nokta var. İngiliz önerisine göre zarar gören talep ettiği hâlde üreticiyi ya da ithalatçıyı makul sürede bildirmeyen tedarikçi sorumlu tutulabiliyor (Soru 27). 7223 sayılı Kanun aynı mantığı süreye bağlamıştır: imalatçı, yetkili temsilci veya ithalatçı belirlenemediğinde, zarar görenin talebinin tebliğinden itibaren on iş günü içinde bu kişilerin ya da tedarik zincirindeki bir önceki işletmecinin bilgilerini bildirmeyen dağıtıcı, imalatçı gibi tazminattan sorumlu tutulur (m.11/3).

Ürünü değiştirenler için de paralel bir kural var. İngiliz önerisi, ürünü “esaslı biçimde değiştiren” kişinin değiştirilmiş ürün bakımından üretici gibi sorumlu olmasını öngörüyor (Soru 20-21). 7223 sayılı Kanun'da da ürünü kendi markasıyla piyasaya arz eden ya da teknik düzenlemesine uygunluğunu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı ve dağıtıcı imalatçı sayılır (m.11/1). Bir yapay zekâ modelini ince ayarla kendi ürününe dönüştürüp satan bir şirketin hangi sıfatla sorumlu olacağı sorusu, iki ülkede de bu hükümler etrafında tartışılacak gibi görünüyor.

Güncelleme, öğrenme ve “kusur o anda yoktu” savunması

Yazılımı geleneksel ürünlerden ayıran şey, satıldıktan sonra da değişmesidir. İngiliz önerileri bunu üç yerden yakalıyor. Birincisi, kusurun değerlendirilmesinde ürünün piyasaya sunulduktan sonra yeni özellikler kazanma ya da öğrenmeye devam etme yeteneği ve üreticinin güncelleme yoluyla elinde tuttuğu kontrol hesaba katılsın (Soru 30). İkincisi, üretici ürünü ilgili andan (kural olarak tedarik anı) sonra kendisinin yaptığı ya da ürününün parçası olarak sunduğu bir değişiklikle veya yazılım güncellemesi sağlamayarak kusurlu hâle getirdiyse, “kusur ilgili anda yoktu” savunmasına dayanamasın (Soru 48). Üçüncüsü, gelişme riski savunması korunsun (Soru 49); ürün sonradan değiştirilerek ya da güncelleme sağlanmayarak kusurlu hâle geldiyse bilgi düzeyi, ürünün kusurlu hâle geldiği ana göre ölçülsün (Soru 51, 52).

7223 sayılı Kanun'da imalatçı veya ithalatçıyı tazminat sorumluluğundan kurtaran üç sebep sayılmıştır: ürünü piyasaya kendisinin arz etmediği, uygunsuzluğun dağıtıcının veya üçüncü bir tarafın ürüne müdahalesinden ya da kullanıcıdan kaynaklandığı veya uygunsuzluğun teknik düzenlemelere veya diğer zorunlu teknik kurallara uygun üretimden doğduğu (m.21/2, m.21/3). Zarar, üründeki uygunsuzluğun yanı sıra zarar görenin veya zarar görenin sorumluluğundaki bir kişinin kusurundan da kaynaklanmışsa, tazminat sorumluluğu hal ve şartlara göre azaltılabilir ya da tamamen kaldırılabilir (m.21/4).

Süreler ve tazmin edilen zarar

İngiliz rejiminde ürünün piyasaya sunulmasından itibaren on yıllık bir hak düşürücü üst süre (long-stop) var. Öneriler, esaslı bir değişiklikten sonra bu sürenin yeniden başlamasını (Soru 53) ve gizli kalan bedensel zararlarda belirli koşullarla 25 yıla uzatılmasını öneriyor (Soru 55). 7223 sayılı Kanun'da tazminat talebi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren üç yıl ve her hâlde zararın doğduğu tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (m.6/6).

Tazmin edilen zarar türünde de yazılıma özgü bir öneri var: verilerin yok olması veya bozulması, yalnız mesleki amaçla kullanılan veriler hariç tutularak, tazmin edilebilir zarar sayılsın (Soru 43). 7223 sayılı Kanun ise “bir kişiye veya bir mala zarar”dan söz eder (m.6/1); kaybolan dijital verinin bu kapsamda “mal” zararı sayılıp sayılmayacağı kanunda ayrıca düzenlenmemiştir.

Bu Süreçte Bilinmesi Gerekenler

İngiltere'deki istişare bir öneri paketidir ve 14 Ocak 2027'ye kadar görüşe açıktır; sonuç Komisyonun raporuna ve hükümetin tercihine bağlıdır. Türk hukukunda tüketiciye satılan yazılım 6502 sayılı Kanun'un açık hükmüyle maldır ve ayıplı mal kuralları ona uygulanır. Yazılımın bir kişiye ya da başka bir mala verdiği zarar bakımından 7223 sayılı Kanun'un ürün tanımı yazılımı anmadığı için, özellikle tek başına sunulan yazılım ve yapay zekâ sistemlerinde kapsam sorusu açıktır. Uyuşmazlık çıktığında ilk bakılacak şeyler; yazılımın tanıtımında vaat edilen özellikler, ayıbın ne zaman doğduğu ve sürelerin hangi tarihten başladığıdır.

İlgili yazılar: AB Yapay Zekâ Tüzüğü ve Türk şirketleri · Mahkemeye giden metinde yapay zekâ: beyan ve doğrulama

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Kanun hükümleri 10.11.2026 tarihli konsolide metinden, İngiltere ve Galler Hukuk Komisyonu önerileri 279 sayılı istişare belgesinin kendisinden (Ekim 2026) okunmuştur. Öneriler kanunlaşmamıştır; somut bir uyuşmazlıkta sözleşmenin niteliği ve ayıbın doğduğu an ayrıca değerlendirilmelidir.

Av. Cem Sinanoğlu — İstanbul Barosu (Sicil No: 47041)

Sosyal kart taslağı (7 kart)

  1. Telefonunuza indirdiğiniz uygulama, Türk tüketici hukukunda zaten bir “mal” sayılıyor.
  2. İpucu: Uygulama mağazasındaki tanıtımda vaat edilen işlev yoksa, kanun bunu ayıp sayar (6502 m.8/2).
  3. İngiltere ve Galler Hukuk Komisyonu 8 Ekim 2026'da yazılım ve yapay zekâyı ürün sorumluluğuna almayı önerdi. Görüş süresi 14 Ocak 2027'de bitiyor; henüz kanun değil.
  4. Bizde 6502 sayılı Kanun yazılımı zaten “mal” tanımına almış durumda (m.3/h). Dönme, indirim, onarım, değiştirme hakları işler.
  5. Ama yazılım bir kişiye ya da eşyaya zarar verirse? 7223 sayılı Kanun ürünü “madde, müstahzar veya eşya” diye tanımlıyor; yazılımı adıyla anmıyor.
  6. İki ülkenin ortak noktası: üreticiyi bildirmeyen dağıtıcı sorumlu olabilir. Bizde süre 10 iş günü (7223 m.11/3).
  7. Ne yapmalı: Ayıplı yazılımda tanıtım sayfasının ekran görüntüsünü saklayın, ayıbın ortaya çıktığı tarihi not edin ve iki yıllık süreyi teslim tarihinden hesaplayın.
Bu yazıyı paylaş